De Oudegracht met de werven

©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

De oever op! (1122-1175)

De Utrechtse Oudegracht is niets anders dan een ingenieus middeleeuws havencomplex van werven en werfkelders die onder de straat door in verbinding staan met grote opslagkelders onder de grachtenpanden.  

De ontwikkeling van de werven en werfkelders is in verschillende fases te verdelen. In de eerste daarvan was er weliswaar al een behoorlijk hoogteverschil tussen de laaggelegen kades en de straat met de panden eraan, maar van werfkelders was nog geen sprake. Alle handelswaar moest eerst de oever worden opgesleept om vervolgens via de keldertrap weer naar beneden te worden gebracht naar de huiskelder van het grachtenpand.


©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Via een tunnel van kade naar huiskelder (1175-1200)

Ergens aan het eind van de twaalfde eeuw werd door een slimme handelaar een eerste tunnel gemaakt onder de straat door, zodat de handelswaar vanaf de werf of kade direct en gelijkvloers naar de huiskelder van het boven aan de straat gelegen grachtenpand kon worden versleept.



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Tunnels en werfkelders (1200-1300)

De bouw van het tunneltje kreeg snel navolging, maar het duurde niet lang of er werden ook perceelbrede werfkelders met tongewelf gebouwd. Zo kon de werfkelder zelf ook voor opslagruimte worden gebruikt. Om die reden werden op den duur vrijwel alle tunneltjes door werfkelders vervangen.


©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Aan beide zijden vol met werfkelders (1300-1500)

Na 1300 kwam de bouw van de werfkelders aan de Oudegracht pas goed op gang. Nieuwe tunneltjes werden er niet meer gemaakt en de werfkelders vormden steeds meer een aaneengesloten rij. De werfkelders werden ook steeds vaker afgesloten met een hek of met een bakstenen front. Wel zo veilig voor de opgeslagen spullen!


©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Uitbreidingen omhoog en naar voren (1500-1700)

Aan het begin van de zestiende eeuw was de Oudegracht min of meer volgebouwd met werfkelders. Maar de behoefte aan opslagruimte groeide nog steeds. Aangezien er geen nieuwe werfkelders meer bij konden, werden in de eeuwen daarop de werfkelders zoveel mogelijk uitgebreid. Gewelven werden verhoogd en de kelders verlengd, dit laatste veelal ten koste van de werf. Door al die verschillende lengtes van de werfkelders boden de werven in de zeventiende eeuw een totaal ander aanzicht dan vandaag de dag.




©Daan Claessen Gemeente Utrecht

  Een aaneengesloten front (1700-1900)

In de laatste periode ontstond langzamerhand het huidige beeld van de werven langs de Oudegracht. De werfkelders waren nu ongeveer even lang en werden vrijwel allemaal afgesloten met een bakstenen muur met een deur en enkele vensteropeningen. Nog steeds waren de werven particulier bezit, dus van een openbare straat was geen sprake. Veel stenen borstweringen bovenaan de straat werden vervangen door ijzeren balies (hekwerkjes).